پیش از اسلام طایفهای زرتشتی به نام قهقو بر بانه حاكم بودند كه در حمله اعراب و بعداز آن، اختیار دینیها حكومت آن را به دست گرفتند. تا اواسط سده سیزدهم هجری نام اصلی شهر بانه بهروژه (آفتابگیر) بود و قباله هایی نیز وجود دارد كه در همه آنها مركز بانه قصبه بهروژه نامیده شده است.
این شهر یك بار در قبل از جنگ جهانی اول و بار دیگر در جنگ جهانی دوم دچار آتشسوزی شدیدی شد. اكنون گورستان شمال شرقی شهر را بانه كهنه یا كهنه بانه مینامند. علت تغییر نام و جابجا شدن محل شهر به واسطه شیوع بیماریهای وبا و طاعون بود كه هر چند سال یك بار شایع میشد و چون بازماندگان، محل اولیه را آلوده میپنداشتند، مجدداً در جای دیگری به ایجاد شهر و ده میپرداختند.آتشسوزی و جنگهای قبیلهای یكی دیگر از عوامل جابجا شدن محل شهر بود. در بانه آبادیهایی به نامهای نیزه دوكهنه، به روژه كهنه، سیاومه كهنه، آرمرده كهنه، توده كهنه و غیره هم شنیده میشود، ولی آبادیهایی نیز با همان نامها بدون كلمه كهنه وجود دارد.نام بانه را از كلمه كردی Bon به معنی پشت بام و متأثر از ارتفاعات و نحوه استقرار و موقعیت شهر بانه میدانند. ارتفاع هزارو پانصد و بیست و پنج متری شهر از سطح دریا و چشمانداز ارتفاعات اطراف آن موجب گردیده است كه مردم برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی كنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسكن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعه بزرگ داشته) نیز تفسیر كردهاند. (ادامه...)